Duurzaam inkopen van werkkleding: tips voor verantwoorde keuzes

De textielindustrie staat voor een enorme uitdaging. Van al het afgedankte bedrijfstextiel wordt slechts 2 procent hergebruikt en 21 procent gerecycled. Het overgrote deel, 77 procent, verdwijnt in de verbrandingsoven. Alle waarde gaat verloren. Voor organisaties die werkkleding inkopen, is dit het moment om anders te kiezen.

Duurzaam inkopen van werkkleding vraagt om meer dan alleen een groen label. Het gaat om de juiste vragen stellen, verder kijken dan de aanschaf, en verantwoordelijkheid nemen voor wat er na gebruik gebeurt. De Nederlandse overheid heeft concrete doelen gesteld: in 2050 moet de textielsector volledig circulair, schoon en eerlijk zijn. Voor 2025 geldt al het streven om in elk kledingstuk minimaal 20 procent hergebruikte vezels te gebruiken.

Begin bij het begin

De drie cruciale vragen die je moet stellen

Bij het inkopen van duurzame werkkleding draait alles om drie fundamentele vragen. Deze vragen bepalen of je kleding werkelijk circulair is, of dat het alleen maar groenwassen blijkt te zijn.

Waar komt het materiaal vandaan?

De keuze van grondstoffen is fundamenteel. Zijn er nieuwe fossiele grondstoffen gebruikt, of bestaat het textiel geheel of gedeeltelijk uit gerecyclede, hernieuwbare of biobased materialen? Kijk verder dan alleen het percentage gerecycled materiaal op een label. De samenstelling bepaalt namelijk wat je later nog met een kledingstuk kunt doen.

Belangrijk om te weten: materialen en onderdelen moeten na gebruik opnieuw te gebruiken of te recyclen zijn. Een werkbroek van 100 procent polyester is misschien recyclebaar, maar alleen als de rits, knopen en verstevigingen eenvoudig los te maken zijn. Anders eindigt het hele kledingstuk toch in de verbrandingsoven.

Hoe lang gaat het mee?

Het meest circulaire kledingstuk is niet automatisch het kledingstuk met het hoogste percentage gerecyclede vezels. Een werkjas die veel langer meegaat, kan minstens zo interessant zijn. Vraag je leverancier of een kapotte rits kan worden vervangen, of onderdelen kunnen worden losgemaakt, en of het product zo is ontworpen dat reparatie mogelijk is.

Een langer leven van een kledingstuk begint bij een goed ontwerp. Kleding die comfortabel is, niet te snel van kleur verschiet, en met een tijdloos design wordt met plezier langer gedragen. Bij nieuwe inkoop kun je eisen stellen die later van pas komen: verstevigingen op de juiste plaatsen en hard slijtende delen die eenvoudig en stijlvol vervangen of gerepareerd kunnen worden.

Resultaat: een werkbroek die vijf jaar meegaat in plaats van twee jaar bespaart meer grondstoffen dan een broek met 30 procent gerecycled polyester die na twee jaar toch wordt weggegooid.

Wat gebeurt er na gebruik?

Dit is misschien wel de belangrijkste vraag. Leveranciers kunnen beweren dat kleding recyclebaar of circulair is, maar dat vertelt nog niet wat er in de praktijk daadwerkelijk mee gebeurt. Vraag hoe de retourstroom is georganiseerd, wie het textiel verwerkt en welke bestemming de ingezamelde materialen krijgen.

• Wordt de kleding zelf weer ingenomen als werkgever?
• Wat gebeurt er als iemand uit dienst gaat? Neemt de leverancier of producent de kleding terug?
• Worden kledingstukken opnieuw gebruikt of worden de vezels gerecycled tot een nieuw product?

Circulaire stappen zijn alleen haalbaar als ze vooraf worden georganiseerd. Dit vraagt om het scheiden van kledingstromen, het registreren van uitgifte en retour, en het afspreken van een route voor hergebruik of recycling.

De grootste impact zit in het gebruik

Wassen en onderhouden: hier maak je het verschil

De ecologische impact van het gebruik en het verwijderen van textielproducten aan het einde van de levensduur is groter dan de impact van de productie. Door in te zetten op optimaal wassen, gebruik van ecologische wasproducten en wasprocessen, en het aankopen van producten die minder water verbruiken bij het wassen en sneller droog zijn, kun je de impact snel verkleinen.

Centraal wassen is vijf keer duurzamer dan thuiswassen. Bij keuze voor een duurzame wasserij is het belangrijk dat deze met schone voertuigen rijdt en hoesjes en hangers hergebruikt. Ook de keuze voor werkkleding die tegen een lagere temperatuur gewassen kan worden, scheelt enorm in energieverbruik.

De beste keuze: niet kopen

Bovenaan de R-ladder staat ‘refuse’, weigeren. De beste stap bij duurzaam inkopen van werkkleding is mogelijk het niet aanschaffen van nieuwe outfits. Door langer te doen met werkkleding bespaar je materiaal, transport en energie. Dit vraagt om zorgvuldig gebruik, goed onderhoud en af en toe een handige reparatie.

Ook kan een gedragsverandering en acceptatie nodig zijn: niet elk jaar een nieuwe set, maar juist waardering voor kleding die langer meegaat. Dit betekent niet dat medewerkers er sjofel bij moeten lopen. Integendeel: goed onderhouden werkkleding die langer meegaat, straalt vakmanschap en kwaliteit uit.

Een nieuw model

Kleding als service: de leverancier blijft verantwoordelijk

Een innovatieve benadering is om de verantwoordelijkheid van de onderhoudsfase bij de leverancier te leggen. Dit concept, kleding als service genoemd, creëert de mogelijkheid om ontwerp en onderhoud goed op elkaar af te stemmen en goede afspraken te maken over het einde van de levensduur van items.

Bij dit model blijft de leverancier eigenaar van de kleding. Jij betaalt voor het gebruik, inclusief onderhoud, reparatie en vervanging. De leverancier heeft er dan belang bij om kleding te leveren die lang meegaat en goed te repareren is. Na gebruik neemt de leverancier de kleding terug en zorgt voor hergebruik of hoogwaardige recycling.

Conclusie: dit model sluit de kringloop automatisch, zonder dat jij daar zelf een systeem voor hoeft op te zetten.

De juiste match tussen taak en kleding

Een duurzame keuze begint niet bij een groen materiaal, maar bij de juiste match tussen taak, omgeving en risico. Te lichte kleding slijt sneller, te zware kleding wordt minder gedragen of verkeerd gebruikt. Per functie moet een profiel worden gemaakt met onder meer:

• Blootstelling aan weersinvloeden zoals regen, wind of zon
• Hitte of vonken bij laswerk of in de keuken
• Zichtbaarheidseisen bij werken langs de weg
• Mechanische risico’s zoals schuren, snijden of haken blijven

Duurzaamheid mag nooit ten koste gaan van het beschermingsniveau. Per productgroep moeten de relevante normen en klassen worden gecontroleerd, en moet worden vastgelegd wat minimaal vereist is.

Verder dan het groene label

Sociale impact telt ook mee

Duurzaam aankoopbeleid moet ook rekening houden met sociale impact. Dit omvat fundamentele arbeidsrechten: vrijheid van vereniging, geen dwangarbeid, geen kinderarbeid, geen discriminatie op de werkplaats. Ook leefbaar loon, redelijke werkuren en veilige arbeidsomstandigheden horen erbij.

Vraag je leverancier naar certificeringen en controles in de productieketen. Transparantie over waar en onder welke omstandigheden kleding wordt gemaakt, is essentieel. Een werkbroek die in Bangladesh wordt geproduceerd onder erbarmelijke omstandigheden, is niet duurzaam, hoe groen het materiaal ook is.

Wat kun je nu doen?

Begin klein en bouw het stap voor stap op. Je hoeft niet in één keer de hele organisatie om te gooien. Start met één productgroep of afdeling, leer wat werkt en wat niet, en breid dan uit.

Concrete eerste stappen:

Stel een werkgroep samen met gebruikers, inkoop en facility management. Zij weten wat er in de praktijk nodig is en waar de knelpunten zitten. Maak per functie een profiel: welke eisen zijn er aan bescherming, comfort en uitstraling? Vraag leveranciers naar de drie cruciale vragen: materiaal, levensduur en eindbestemming.

Test nieuwe leveranciers of producten eerst met een kleine groep. Evalueer na een half jaar: gaat de kleding inderdaad langer mee? Is het comfort goed? Werkt de retourstroom zoals afgesproken?

Resultaat: binnen de Europese Unie wordt nu tussen 15 en 20 procent van afgedankt textiel verzameld voor hergebruik of recyclage. De rest eindigt op de stortplaats, in de verbrandingsoven of op de composthoop. Jouw keuzes kunnen dit percentage verhogen.

De cirkel sluiten

Voor hoogwaardige textielrecycling zijn goede inzameling en sortering noodzakelijk. Delen van kledingstukken kunnen een tweede leven krijgen bij een andere organisatie of als een ander product, zoals tassen of kussenhoezen. Ook worden lapjes gebruikt als industriële poetslappen.

Kan een stuk textiel niet meer gebruikt worden, dan kan het vervezeld worden. Ritsen en knopen worden ervan afgehaald en de stof wordt in vezels uit elkaar geplozen. De kwaliteit van de vezels is vaak goed genoeg om er nieuw textiel mee te maken.

Duurzaam inkopen van werkkleding vraagt om een andere manier van denken. Niet alleen kijken naar de aanschafprijs, maar naar de totale levensduur en wat er daarna gebeurt. Het vraagt om goede afspraken met leveranciers, om systemen voor inzameling en verwerking, en om medewerkers die de kleding met zorg behandelen.

Maar het loont. Voor het milieu, voor de mensen in de productieketen, en uiteindelijk ook voor je portemonnee. Kleding die langer meegaat, hoef je minder vaak te vervangen. Dat scheelt in kosten, in administratie en in gedoe. En je draagt bij aan een textielsector die in 2050 volledig circulair is.