Duurzame werkkleding voor de zorg: oplossingen voor een veilige en comfortabele werkomgeving

De zorgsector staat voor een belangrijke transitie. Terwijl zorgprofessionals zich elke dag inzetten voor het welzijn van patiënten, groeit het besef dat ook de kleding die ze dragen een rol speelt in een duurzamere toekomst. Jaarlijks verbruikt Nederland naar schatting 15 miljoen plastic wegwerp isolatiejassen. Dat is een berg afval die niet alleen het milieu belast, maar ook kansen biedt voor verbetering.

De verschuiving naar duurzame werkkleding in de zorg draait om meer dan alleen milieubewustzijn. Het gaat om comfort voor zorgpersoneel, veiligheid voor patiënten en een slimmere manier van werken. De vraag is niet meer of we moeten veranderen, maar hoe we dat het beste kunnen doen.

Innovatie in de praktijk

Nieuwe generatie medische werkkleding

Het Bravis ziekenhuis en VP Medical Fashion hebben een baanbrekende pilot gestart met een kledinglijn die laat zien wat er mogelijk is. De nieuwe uniformen gebruiken elastische Elastaan carbon polyesterstof die voldoet aan de EN13795-norm. Deze stretchstoffen zijn flexibeler dan traditionele katoen-polyestermengsels en gaan aanzienlijk langer mee.

Wat maakt deze kleding anders?

De stretchstof biedt antistatische eigenschappen en zorgt ervoor dat het uniform mooi valt, zelfs tijdens intensieve diensten. Het comfort staat centraal: de rekbare stof beweegt moeiteloos mee tijdens diverse handelingen. De kleding wordt volledig in Europa vervaardigd, van ontwerp tot productie. Een bijzonder innovatief aspect is de ontwikkeling van speciale zwangerschapsbroeken voor de operatiekamer, wat naar verluidt uniek is in de sector.

De pilot startte op de Spoedeisende Hulp en werd zeer positief ontvangen door het personeel. Medewerkers geven aan dat het draagcomfort aanzienlijk verbeterd is. Dat is geen bijzaak: zorgpersoneel draagt deze kleding uren achter elkaar, vaak onder hoge druk. Als de kleding comfortabel zit en goed functioneert, kunnen ze zich volledig concentreren op waar het echt om draait: goede zorg verlenen.

De circulaire revolutie

Herbruikbare isolatiejassen als gamechanger

Terwijl innovatieve stoffen belangrijk zijn, ligt de grootste duurzaamheidswinst in het vervangen van wegwerpmaterialen. De isolatiejas is daar een perfect voorbeeld van. Uit een landelijke inventarisatie blijkt dat alleen al zes universitair medische centra in 2022 circa 886.000 isolatiejassen met lange mouwen gebruikten. Dat is slechts een deel van de ziekenhuiszorg, wat betekent dat het totale gebruik in Nederland aanzienlijk hoger ligt.

De cijfers spreken voor zich

De milieu-impact van herbruikbare isolatiejassen is aanzienlijk lager dan die van wegwerpvarianten. De verschillen zijn opvallend:

• CO₂-uitstoot daalt met 80%: Een herbruikbare isolatiejas stoot per gebruik circa 0,18 kg CO₂-equivalenten uit, tegenover 0,94 kg bij een wegwerpjas
• Afval vermindert met 95%: Een herbruikbare jas genereert slechts 0,004 kg afval per gebruik, vergeleken met 0,10 kg bij wegwerp
• Waterverbruik daalt met 42%: Herbruikbaar gebruikt gemiddeld 2,1 liter water per gebruik, wegwerp ongeveer 3,6 liter

Deze cijfers laten zien dat de keuze voor herbruikbaar niet alleen goed is voor het milieu, maar ook een concrete, meetbare impact heeft. Een consortium van zorginstellingen, waaronder OLVG, Reade en Cordaan, werkt sinds februari met 2.500 circulaire isolatiejassen van biologisch afbreekbaar katoen met waterafstotende finish.

Hoe lang gaan ze mee?

Herbruikbare isolatiejassen bestaan meestal uit polyethyleentereftalaat (PET), eventueel in combinatie met katoen. Afhankelijk van type en kwaliteit kunnen ze tot ongeveer 70-150 wasbeurten meegaan. De nieuwere circulaire jassen van katoen kunnen naar verwachting 80 keer of meer worden gewassen en hergebruikt, om vervolgens via een closed loop recycle-methode terug in de textielketen terecht te komen.

Het wassen gebeurt door gespecialiseerde industriële wasserijen in Nederland. Deze wasserijen bedienen samen negentien ziekenhuizen met in totaal meer dan 53.000 herbruikbare isolatiejassen in actief gebruik. De landelijke afdeling Hygiëne en Infectiepreventie beschouwt deze jassen als veilig en geschikt, mits aan de gestelde eisen en afspraken over reiniging wordt voldaan.

Resultaat: De praktijk laat zien dat herbruikbare isolatiejassen niet alleen duurzamer zijn, maar ook voldoen aan alle veiligheidseisen die de zorg stelt.

Gebruikerservaring

Wat vinden zorgprofessionals ervan?

Cijfers over CO₂-reductie en afvalvermindering zijn belangrijk, maar uiteindelijk draait het om de mensen die de kleding dragen. Uit praktijkervaringen in ziekenhuizen blijkt dat het draagcomfort van herbruikbare isolatiejassen over het algemeen positief wordt beoordeeld.

Zorgverleners geven aan dat deze jassen beter ademen en daardoor comfortabeler en luchtiger aanvoelen dan wegwerpisolatiejassen. Een OK-assistente en Green team coördinator bij OLVG Amsterdam merkt op dat de isolatiejassen veel comfortabeler zijn zonder af te doen aan kwaliteit en veiligheid.

Dat is een belangrijk punt: duurzaamheid mag nooit ten koste gaan van veiligheid of comfort. De ervaring in de praktijk laat zien dat dit ook niet hoeft. Wel zijn er aandachtspunten, zoals de beschikbaarheid van verschillende maten en de gebruiksvriendelijkheid van sluitingen, bijvoorbeeld in de nek. Deze feedback helpt producenten om de jassen verder te verbeteren.

De financiële kant van duurzaamheid

Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat herbruikbare isolatiejassen per gebruiksbeurt duurder zijn dan wegwerpvarianten. Een wegwerp isolatiejas kost €1,38 per gebruiksbeurt inclusief BTW, terwijl een herbruikbare isolatiejas €2,16 kost per gebruiksbeurt. Het kostenverschil komt neer op €0,78 per gebruik, ongeveer 57% meer.

Dat klinkt als een nadeel, maar het plaatje is complexer. De hogere kosten per gebruik moeten worden afgewogen tegen de aanzienlijke milieuvoordelen en de bijdrage aan een circulaire economie. Bovendien vraagt het gebruik van herbruikbare jassen om een andere logistieke inrichting: het inzamelen, wassen en distribueren van de jassen. Tegelijkertijd vermindert het de afhankelijkheid van frequente inkoop en de continue behoefte aan nieuwe aanvoer en opslag die wegwerpjassen met zich meebrengen.

Effect op de lange termijn:

Bij een overstap van 105.000 wegwerp isolatiejassen naar herbruikbare varianten, leidt dit over de volledige levenscyclus tot een reductie van circa 79.786 kg CO₂-equivalenten. Deze reductie is vergelijkbaar met circa 398.933 kilometer rijden met een gemiddelde benzineauto of ongeveer 259 retourvluchten tussen Schiphol en Barcelona.

Opschaling en toekomst

Van pilot naar standaard

De toepassings- en opschalingsmogelijkheden van herbruikbare zorgjassen in de zorgsector zijn groot. Het consortium dat de circulaire isolatiejassen ontwikkelde, heeft de ambitieuze doelstelling om jaarlijks 50.000 herbruikbare zorgjassen te gaan gebruiken. Dat zou het gebruik van plastic wegwerp jassen verminderen met 5 miljoen, een derde van het totale gebruik in Nederland. De besparing: jaarlijks 1,65 kiloton CO₂.

Deze cijfers laten zien dat individuele initiatieven kunnen uitgroeien tot sectorbrede verandering. Het vraagt om samenwerking tussen ziekenhuizen, leveranciers en wasserijen. Het vraagt ook om het delen van kennis en ervaringen, zodat andere zorginstellingen kunnen leren van de pioniers.

Wat betekent dit voor jouw organisatie?

De verschuiving naar duurzame werkkleding in de zorg vertegenwoordigt een belangrijke stap richting een circulaire economie. Het laat zien dat herbruikbaar en duurzaam het nieuwe normaal kan worden, terwijl wegwerp de uitzondering wordt. Voor zorginstellingen betekent dit keuzes maken: blijven we doen wat we altijd deden, of pakken we de kans om bij te dragen aan een duurzamere toekomst?

De ervaringen van het Bravis ziekenhuis, OLVG en andere pioniers laten zien dat duurzame werkkleding geen compromis hoeft te zijn. Integendeel: het kan leiden tot betere kwaliteit, meer comfort en een positieve impact op het milieu. De vraag is niet of de zorgsector deze stap moet zetten, maar wanneer jouw organisatie begint.